سیدجلال حسینی بدخشانی که بود؟ | زندگی و میراث پژوهشگر برجسته فلسفه اسلامی

به گزارش شهرآرانیوز؛ حسینی بدخشانی از پژوهشگرانی بود که فعالیت علمی خود را در مرز میان فلسفه اسلامی، مطالعات اسماعیلی و نسخه‌شناسی دنبال کرد. او متولد دیزباد نیشابور بود و تحصیلات خود را در ایران آغاز کرد و در ادامه برای تحصیل و پژوهش به دانشگاه آکسفورد رفت. بر اساس اطلاعات منتشرشده، او در سال ۱۹۸۹ دکترای فلسفه اسلامی خود را از دانشگاه آکسفورد دریافت کرد و بعد‌ها به عنوان پژوهشگر در مؤسسه مطالعات اسماعیلی لندن فعالیت داشت.

این مسیر علمی، او را به یکی از پژوهشگران شناخته‌شده در زمینه میراث مکتوب اسماعیلی و فلسفه اسلامی تبدیل کرد؛ حوزه‌ای که بخش مهمی از منابع آن در نسخه‌های خطی پراکنده بود و دسترسی به آنها نیازمند پژوهش، تصحیح و بررسی دقیق متون بود.

پژوهشگری در جست‌وجوی میراث مکتوب

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کار علمی سیدجلال حسینی بدخشانی، توجه به متون کمتر شناخته‌شده فلسفی و دینی و تلاش برای در دسترس قرار دادن آنها برای پژوهشگران بود.

او در طول فعالیت خود، شماری از آثار مهم دوره اسلامی را تصحیح، ترجمه و منتشر کرد. بخش مهمی از این فعالیت‌ها به آثار خواجه نصیرالدین طوسی مربوط می‌شد؛ از جمله «سیر و سلوک» و «روضه تسلیم».

کتاب «روضه تسلیم» با تصحیح و پیشگفتار سیدجلال حسینی بدخشانی و مقدمه هرمان لندلت منتشر شد و در کنار متن فارسی، پژوهش‌های مرتبط با اندیشه اسماعیلی را نیز در اختیار مخاطبان قرار داد.

«سیر و سلوک»؛ بازخوانی اثری از خواجه نصیرالدین طوسی

از دیگر آثار مهم او، تصحیح و ترجمه «سیر و سلوک» خواجه نصیرالدین طوسی بود. این اثر در زبان انگلیسی با عنوان Contemplation and Action: The Spiritual Autobiography of a Muslim Scholar منتشر شد و یکی از نمونه‌های مهم فعالیت او در معرفی متون فلسفی و فکری اسلامی به مخاطبان انگلیسی‌زبان بود.

حسینی بدخشانی همچنین در انتشار مجموعه‌ای شامل سه رساله از خواجه نصیرالدین طوسی، یعنی «آغاز و انجام»، «تولی و تبرا» و «مطلوب المؤمنین»، نقش داشت؛ اثری که متن فارسی و ترجمه انگلیسی این رساله‌ها را در اختیار پژوهشگران قرار داده است.

«دیوان قائمیات»؛ احیای بخشی از میراث اسماعیلی

یکی دیگر از فعالیت‌های مهم سیدجلال حسینی بدخشانی، تصحیح «دیوان قائمیات»، اثر حسن محمود کاتب، بود؛ مجموعه‌ای از اشعار مربوط به دوره الموت که انتشار آن به شناخت بیشتر ادبیات و اندیشه اسماعیلی کمک کرد.
این اثر در سال ۲۰۱۱ با همکاری مؤسسه مطالعات اسماعیلی و مرکز پژوهشی میراث مکتوب منتشر شد. نسخه منتشرشده حاصل پژوهش و تصحیح حسینی بدخشانی بود و بعد‌ها چاپ دوم آن نیز در سال ۲۰۱۶ منتشر شد.

اهمیت این کار تنها در انتشار یک متن قدیمی خلاصه نمی‌شد؛ بخشی از تلاش او به بازیابی منابعی اختصاص داشت که برای سال‌ها از دسترس پژوهشگران خارج بودند. در گزارش‌های منتشرشده درباره این پروژه، به استفاده از نسخه‌های موجود و یافتن بخش‌هایی از نسخه‌های مفقود اشاره شده است.

پلی میان پژوهش ایرانی و مطالعات بین‌المللی

فعالیت علمی حسینی بدخشانی تنها در فضای دانشگاهی ایران دنبال نشد. حضور او در مؤسسه مطالعات اسماعیلی لندن و انتشار آثار پژوهشی به زبان انگلیسی، باعث شد بخشی از میراث فلسفی و مکتوب ایران و اسلام به جامعه علمی بین‌المللی معرفی شود.

اکبر ایرانی، مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، در پی درگذشت او، حسینی بدخشانی را پژوهشگری کوشا، ایران‌دوست و نیک‌سرشت توصیف کرد و درگذشت او را ضایعه‌ای برای جامعه علمی ایران و جهان اسلام دانست.

در ادامه حتما بخوانید یادی از «جعفر شعار» قرآن‌پژوه، پژوهشگر ادبی، مصحح و مترجم به مناسبت سالروز درگذشتش

آخرین فصل زندگی

سیدجلال حسینی بدخشانی در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ در لندن چشم از جهان فروبست. او هنگام درگذشت ۸۵ سال داشت. بنا بر گزارش‌های منتشرشده، پیکر این پژوهشگر برای خاکسپاری به ایران منتقل خواهد شد و جزئیات مراسم پس از مشخص شدن، اعلام می‌شود.

شاید مهم‌ترین میراث حسینی بدخشانی را باید در کتاب‌هایی جست‌و‌جو کرد که با تصحیح و ترجمه او دوباره در دسترس پژوهشگران قرار گرفتند؛ آثاری که بخشی از تاریخ اندیشه، فلسفه و فرهنگ ایران و اسلام را از دل نسخه‌های خطی به فضای پژوهش معاصر منتقل کردند.

 او بیش از آنکه به دنبال شهرت باشد، سال‌های زندگی خود را صرف خواندن، تصحیح، ترجمه و شناساندن متون کهن کرد؛ کاری که ممکن است در نگاه نخست کمتر دیده شود، اما برای تداوم حافظه علمی و فرهنگی یک جامعه اهمیتی بنیادین دارد.

درگذشت سیدجلال حسینی بدخشانی، پایان زندگی پژوهشگری است که بخش بزرگی از عمر خود را صرف بازگرداندن صدا‌های خاموش متون کهن به جهان امروز کرد؛ میراثی که با پایان زندگی او متوقف نمی‌شود و همچنان در کتاب‌ها و پژوهش‌هایی که به یادگار گذاشته است، ادامه خواهد داشت.